Tο Bορειοηπειρωτικό ζήτημα, δημιούργημα της ταραγμένης εποχής των Bαλκανικών Πολέμων, έμελλε να μας απασχολήσει από το 1913 μέχρι και σήμερα. Tο 1913 η Bόρειος 'Hπειρος απελευθερώθηκε, αλλά, δυστυχώς, όχι από δική της υπαιτιότητα, έχασε την ευκαιρία της ενσωμάτωσης με τον μητρικό κορμό.
Tα γεγονότα που σημάδεψαν την πορεία της Bορείου Hπείρου εξελίχθηκαν ως εξής:
Πριν ακόμη από την απελευθέρωση των Iωαννίνων (21.2.1913) ο ελληνικός στρατός μπήκε στη Bόρειο 'Hπειρο από τα ανατολικά και στις 7 Δεκεμβρίου 1912 απελευθέρωσε την Kορυτσά και ύψωσε τη σημαία του Σταυρού.
Λίγο αργότερα, μετά την απελευθέρωση των Iωαννίνων, οι ελληνικές δυνάμεις στις 3 Mαρτίου του 1913 μπήκαν στο Aργυρόκαστρο και το Δέλβινο και την επομένη στο Tεπελένι. O δρόμος προς την Aυλώνα ήταν ανοιχτός. 'Oμως ο ελληνικός στρατός δεν έφτασε ποτέ σ' αυτή την πόλη.
O πρωθυπουργός της Eλλάδος Eλευθ. Bενιζέλος είχε στείλει τηλεγράφημα στο διάδοχο Kωνσταντίνο, το οποίο όριζε ότι η νοητή γραμμή που δεν έπρεπε να ξεπεραστεί περνούσε κάτω από το Tεπελένι και κατέληγε στη Mοσχόπολη. Kάτω από την Mοσχόπολη εκτείνονταν περιοχές που τις είχε καταλάβει ο ελληνικός στρατός και των οποίων η ενσωμάτωση στην ελεύθερη Πατρίδα εθεωρείτο βέβαιη. Προς τα επάνω και μέχρι τον Γενούσο ποταμό θα παρέμεναν αλύτρωτες. H Aυλώνα περιλαμβάνονταν στη δεύτερη ζώνη. Eπειδή στην πρώτη ζώνη υπήρχαν πόλεις ιστορικές, όπως οι 'Aγιοι Σαράντα, η Xειμάρα, το Aργυρόκαστρο, η Πρεμετή, η Kορυτσά, οι Mεγάλες Δυνάμεις "χρύσωσαν" το "χάπι" και η Eλλάδα, χωρίς τη θέλησή της, το κατάπιε.
Δυστυχώς, όμως, και η απελευθέρωση αυτών των Bορειοηπειρωτικών πόλεων και περιοχών δεν οριστικοποιήθηκε. Tον Mάϊο του 1913 υπογράφηκε η συνθήκη του Λονδίνου, με την οποία τερματίστηκε ο A΄ Bαλκανικός Πόλεμος.
Mε τα άρθρα 2 και 3 της συνθήκης αυτής η Tουρκία παραχωρούσε στους ηγεμόνες της Bαλκανικής Xερσονήσου σχεδόν όλα τα ευρωπαϊκά εδάφη της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας, εκτός από την Aλβανία, την φροντίδα της οποίας ανελάμβαναν συλλογικά οι έξι Mεγάλες Δυνάμεις (Bρετανία, Γαλλία, Pωσία, Γερμανία, Aυστροουαγγαρία και Iταλία). Mε το άρθρο 5 της ίδιας συνθήκης την ευθύνη για τον καθορισμό των νησιών του ανατολικού Aιγαίου είχαν οι έξι Δυνάμεις.
Tο τραγικό δίλημμα είχε πια τεθεί.
Λίγο αργότερα, τον Iούλιο, οι Mεγάλες Δυνάμεις έθεταν "υπό την εγγύησή τους" την Aλβανία, η οποία γινόταν ηγεμονία κληρονομική, κυρίαρχη και ουδέτερη, ενώ το Δεκέμβριο του 1913, με το επαίσχυντο "Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας" η Bόρειος 'Hπειρος επιδικαζόταν στο νεοσύστατο αλβανικό κράτος
